Speciaal voor Verwantschap werkt multimediaal kunstenaar sven signe den hartogh een aantal intrigerende ideeën rondom het thema verbinding uit tot nieuw werk. Van 20 juni t/m 27 juni 2022 woonde sven in het museum, voor zijn project Surviving or Thriving. Op 30 juni, 1 en 2 juli 2022 was je welkom voor de interactieve performances samen-zijn.   

Verwantschap met onze eigen natuur: beleef het leven 

Dagelijksheid in museale context     

Wat was het eerste dat jij deed toen je vanmorgen wakker werd? Had jij gisteren tijd genoeg voor jezelf? Wanneer voelde je je voor het laatst echt verbonden met je naasten, met de wereld? Voelde je je zinderend, bezield alive?    
 
Voor de tentoonstelling Verwantschap maakt multimediaal kunstenaar sven signe den hartogh (1994) vanuit zijn kernthema verbinding nieuw werk, bestaande uit een museum residency-zonder-opschmuck, drie op elkaar aansluitende performances en een zomerviering.   

Tijdens Surviving or Thriving is Museum IJsselstein een week lang sven’s thuis. In dit project houdt hij de kijker een spiegel voor: zijn de concepten ‘dagelijks bestaan’ en ‘leven’ hetzelfde? Voelen we ons nog verwant met onze diepere natuur? Al sven’s alledaagse bezigheden – koken, wassen, werk, slapen – zijn te live volgen, voor de bezoeker tijdens openingsuren en 24/7 online.   

Het idee voor het drieluik samen-zijn ontstond tijdens de lockdowns van de afgelopen twee jaar. Afgesloten, geïsoleerd waren we, terwijl de mens in essentie een sociaal wezen is. Nu samenkomen weer kan creëert sven drie performances die stuk voor stuk simpelweg verbinden en simpelweg de behoefte vervullen om samen mens te zijn.         

In sven’s derde bijdrage aan Verwantschap staat onze relatie met de seizoenen centraal. Op de langste dag van het jaar, 21 juni, vierden we de zomer, zoals de zomerzonnewende al millennia lang door onze voorouders werd geëerd. Op deze midzomeravond deelden we rituelen en filosofische diepgang, met onder meer een sharing circle, een lezing over de zomer en heerlijk, plantaardig eten.  

Dans met het geheel  

De rode draad in het werk van sven signe den hartogh is de zoektocht naar verbintenis. Verbinding met zichzelf, de ander, de mensheid, de natuur: sven ziet iedere levensvorm als integraal onderdeel van de aarde. De schrijver Gary Ferguson noteerde in De acht grote lessen van de natuur (2019): ‘Wij die hier op aarde leven, ieder van ons afzonderlijk, zijn allemaal totaal van elkaar afhankelijk. Wat zou er gebeuren als we de beweging zouden kunnen zien die er continu gaande is? Als we zien hoe alles een dans is tussen levensvormen? Een dans waaraan we zelf ook meedoen. Als we de natuur niet alleen zien als iets wat buiten onszelf plaatsvindt, maar iets waar we onderdeel van zijn, verandert ons perspectief. En kan de natuur je nog meer raken dan hij misschien al deed.’   

Past deze visie bij onze huidige maatschappij? Een stukje recente (pre)historie in een ongenuanceerde notendop: toen de mens aan het einde van de steentijd van jager-verzamelaar landbouwer werd – pakweg 7500 jaar geleden in deze streken -, begon ook figuurlijk het aanpoten¹. De heersende opvatting die gaandeweg ontstond, is dat ‘natuur’ rendabel moet zijn. Lucratief, nuttig. ‘Braakliggend land is land van de duivel; cultiveren is onze plicht’, was eeuwenlang het kerkelijke credo². Daar kwam in de 18e eeuw de verlichting nog bij: sinds we op rationele, empirische wijze naar de wereld kijken, is de ziel van het niet-menselijke helemaal afgeschaft³.    

Natuurlijk waren er religieuze mystici die hun ervaringen met ‘Het Grotere’ bleven delen, natuurlijk ontstond de romantiek als escapistische tegenhanger van de verlichting en kwam na de industriële revolutie aan het einde van de 19e eeuw de arts-and-crafts-beweging op (terug naar het land, ambachtelijk werken, vegetarisch eten uit eigen moestuin). De hippietijd ligt nog redelijk vers in het geheugen – waarna de jaren ‘80 vervolgens weer in het teken stonden van ongebreidelde economische groei.    

In onze samenleving ligt de focus over het algemeen meer bij welvaart dan bij welzijn. Daarnaast heeft, ook niet onbelangrijk, de digitale revolutie ons in de laatste 40 jaar nieuwe werelden gegeven. Online is alles mogelijk. Tegelijkertijd staan we altijd ‘aan’: snel even die appjes lezen; oh, breaking news; bijblijven op Twitter danwel TikTok. Ik ben hier en overal, overal en nergens. In de corona-periode werd de keuken ook voor kantoormedewerkers een werkplek. Ook ‘s avonds. Zelfs op vakantie denken we eindeloos na of een foto wel leuk genoeg is voor een Insta-post. Of mijn leven wel leuk genoeg is voor anderen.          

De realiteit anno 2022, nog buiten de zorgen om zoönosen, geopolitiek verdriet en klimaatverandering: we laten ons opjagen door de klok, onze telefoon, de ratrace, sociale druk. Terwijl tijd – in de ogen van sven – het meest kostbare geschenk is dat we krijgen. De balans tussen moeten en willen is zoek, laat staan dat er oog is voor harmonie tussen alles wat groeit en bloeit.   

Samen met zijn vriendin en hun twee honden maakte sven de keuze om in een yurt te gaan leven. Daar bewegen ze mee met het tragere ritme van de seizoenen. Sven: ‘Wat heb ik te geven, te ervaren? De mens heeft het voorrecht de wereld te kunnen duiden, maar daarin ligt wel de verantwoordelijkheid besloten om iets terug te doen voor de aarde. Ik wil niet de illusie hebben dat ik boven de natuur sta, ik wil dansen met het leven. De filosoof en ecoloog Matthijs Schouten⁴ zei: “We moeten weer ten diepste verliefd worden op de wereld, niet vanuit angst of een antropocentrische wereldbeeld, maar vanuit pure verwondering”. Natuur is geen plek buiten ons, natuur is wat we zijn. Dat voel ik, elke ochtend als ik wakker word. Het geeft me een intens, overweldigend gevoel van geluk.’    

Van maandag 20 t/m maandag 27 juni 2022 woont sven in het museum.

Bronnen en meer informatie: 
1. Steven Mithen, After the Ice, 2003  
2. oa Jay Griffiths, Wild – An Elemental Journey, 2006 | zie voor referentie over de opdracht aan de mens om het land te bewerken de bijbel, bijvoorbeeld Genesis 2:15: En de Here God nam de mens en plaatste hem in de hof van Eden om die te bewerken en te bewaren. Mattheus 13: De gelijkenis van de zaaier; 13:37-40: ‘(…) Die het goede zaad zaait, is de Zoon des mensen; de akker is de wereld; het goede zaad, dat zijn de kinderen van het Koninkrijk; het onkruid zijn de kinderen van de boze; de vijand die het gezaaid heeft, is de duivel; de oogst is de voleindiging der wereld (…)’ Dit citaat staat in de bijbel overigens vooral als metafoor voor de ‘ware gelovigen’, maar deze opvatting heeft ook in letterlijke zin veel gevolgen gehad. 
3. Charles Foster, Being a Human, 2021 
4. Portret en interview Matthijs Schouten 

Over de kunstenaar 

sven signe den hartogh (1994) drukt zich uit in verschillende media en laat deze met elkaar samensmelten, van schilderkunst en fotografie tot performances en installaties. Hij trekt zich weinig aan van bestaande conventies en laat zich leiden door kruisbestuivingen tussen disciplines. Het werk kenmerkt zich door een eindeloze fascinatie voor de interactie tussen mens en de wereld om hem heen.  

In 2019 ontwierp den hartogh een nieuwe, transparante vlag voor de mensheid. Usawa betekent in het Swahili balans en gelijkheid. Aan de gevel van MIJ is deze vlag permanent te zien. Dat deze momenteel behoorlijk gehavend is door de wind, is volgens de kunstenaar ook symbolisch. 

Surviving or Thriving 

Multimediaal kunstenaar sven signe den hartogh woonde van 20 t/m 27 juni in Museum IJsselstein. In Surviving or Thriving deed hij alles wat hij normaal gesproken gedurende een dag onderneemt, maar dan in museale context. Zijn bezigheden waren doorlopend te volgen. Dit project is onderdeel van de tentoonstelling Verwantschap. 

In Surviving or Thriving houdt sven de kijker een spiegel voor: zijn de concepten ‘dagelijks bestaan’ en ‘leven’ hetzelfde? Voelen we ons nog verwant met onze diepere natuur? Museum IJsselstein was een week lang zijn huis. Al sven’s alledaagse bezigheden – eten, werken, wassen, een boek lezen, slapen – waren te live volgen, voor de bezoeker tijdens openingsuren en 24/7 online.    

De kunstenaar is niet belangrijk  

‘Surviving or Thriving gaat niet om mij of om uithoudingsvermogen,’ vertelt sven, ‘het gaat om het léven. Geen extravagante versie, maar gewoon de realiteit. En dat in z’n volledigheid, met alle saaie en persoonlijke momenten. Kun jij van jouw dagelijksheid genieten? Of ben je meer aan het overleven?’   

Sven vervolgt: ‘Natuur wordt door veel mensen ervaren als iets wat buiten henzelf staat, als een plek om in het weekend naar toe te gaan, bijvoorbeeld. Maar de mens is zelf ook natuur, en we zijn integraal verbonden met de wereld om ons heen. Het zou toch schitterend zijn als we dat weer kunnen zien? En dat we beseffen dat het leven dat mij is ingeblazen, ook bestaat als bloem of vis? Als je met die verwondering rondkijkt, kun je nooit meer ‘gewoon’ naar natuurlijke verschijnselen kijken.’    

In de huidige maatschappij ervaren veel mensen een gevoel van verschraling. Vanuit een collectief geloof in eigen verantwoordelijkheid en maakbaarheid lijkt het soms of succes een keuze is, waarbij de prestatie ook pas telt wanneer anderen die als zodanig erkennen. Velen van ons gaan als slaapwandelaars door het leven: van verplichting naar verplichting, vastgeketend aan ons inkomen, onze agenda’s en sociale media. Er zijn personen die zich zorgen maken over ‘de wildgroei aan coaches in de laatste jaren’1, terwijl het een teken aan de wand is dat deze markt ontstaan is. De mens heeft behoefte aan zingeving en échte aandacht.    

‘Als jij je leven binnen doorbrengt, in huis, op kantoor, en altijd achter een scherm, dan zie je niet hoe de alledaagsheid met je op de loop gaat’, zegt sven. ‘Daar is bewustwording voor nodig, iets wat de meesten van ons niet van huis uit meekrijgen. Als kind zijn we vol van het wonder, vol vragen: waarom, waarom, waarom? En dan leren we dat we werkjes moeten maken, erbij moeten horen, ons best moeten doen. Binnen de lijntjes kleuren. We passen ons aan en vervreemden van onszelf. We leven ons leven volgens sociale normen, maar veelal zonder de vraag te stellen: wat wil ik nou zelf? Hoe mooi is het als je het kind in jezelf weer kunt ontmoeten?’   

Bron: 
1. zie bijvoorbeeld dit artikel  

Woonsituatie 

Sven woont van 20 t/m 27 juni in de panoramazaal van Museum IJsselstein. In een realistische woonsituatie kookt, slaapt en werkt hij. Het is echt leven, compleet met wassen, schoonmaken en de was. Sven: ‘Misschien is het nog wel luxer dan ik gewend ben; in de yurt leef ik zonder douche en vaatwasser.’ 

Samen-zijn 

Multimediaal kunstenaar sven signe den hartogh geeft op 24, 25 en 26 november een drietal interactieve performances: samen-zijn. Samen ademen, thee drinken met aandacht en diepe verbinding ervaren staan centraal. 

Het idee voor het drieluik samen-zijn ontstond voorafgaand aan de tentoonstelling Verwantschap, vanuit de lockdowns van de twee jaar daarvoor. Afgesloten, geïsoleerd waren we, terwijl de mens in essentie een sociaal wezen is. Nu samenkomen weer kan creëert sven drie performances die stuk voor stuk simpelweg verbinden en de behoefte vervullen om samen mens te zijn.    

In elke performance staat een essentieel aspect van het mens-zijn centraal: ademen, drinken en aandacht; in verbinding zijn met elkaar. Oude, oosters-mystieke en inheemse tradities vormen de inspiratie, maar de uitvoering is naar sven’s eigen interpretatie. Drie dagen lang, op 24, 25 en 26 november, vinden er elke dag meerdere sessies van een performance plaats. De exacte informatie vind je hier.  

Breathe with me  
Ademhaling verbindt ons, ook al kennen we elkaar niet  

In Breathe with me nodigt sven bezoekers uit samen te ademen. Dit gebeurt 1-op-1 in stilte, in een speciaal daarvoor ingerichte ruimte. Daarin zit je op de grond, met jouw rug tegen sven’s rug aan. Welk ritme ontstaat, ongesproken? Je deelt en voelt iets essentieels en persoonlijks met een onbekende, hoe is dat?   

Drink with me  
Theeceremonie zonder formaliteit   

Thee heeft rijke geschiedenis: het is wereldwijd na water de meest gedronken drank. Thee is een intieme knipoog naar de natuur, poëtisch in eenvoud: slechts blaadjes in heet water, maar met een enorme troostrijke kracht.   

In Drink with me drink je 1-op-1 thee met sven, in stilte. Samen aan een tafeltje in een speciaal daarvoor ingerichte ruimte, vier je het samenkomen. ‘Het is overigens niet aan mij wat deze handeling met mensen doet’, zegt sven hierover, ‘Dat is aan de deelnemer zelf. Het doet wat ‘t doet.’    

Talk with me  
De cirkel als symbool voor de eenheid van het leven  

Heb je weleens gehoord van de Sharing Circle? Deze traditie – afkomstig van de oorspronkelijke bewoners van Noord-Amerika – is door spirituele kringen omarmd om op een dieper niveau verbinding met elkaar te maken. Het gegeven is simpel: je zit in een kring en je luistert naar een ander. Als je wilt, deel je zelf wat je op je hart hebt; wat dat dan ook is. De sfeer is veilig en open, zonder oordeel, zonder ego.