Maak kennis met vijf bekende IJsselsteiners en hun beleving van vrijheid door de eeuwen heen.

Bertha van Heukelom 

geboortejaar onbekend – 1322
Heldin bij de verdediging van IJsselstein   

Verdedigen van je vrijheid  

In IJsselstein kan niemand om haar heen: de middeleeuwse heldin Vrouwe Bertha. Haar roem gaat terug op een oud geschrift, de Rijmkroniek van Melis Stoke van omstreeks 1305. Destijds speelde er een langdurige machtsstrijd tussen de graven van Holland en bisschoppen van Utrecht. In 1296, als Graaf Floris V vermoord is, wordt Bertha’s man Gijsbrecht van Amstel (de bouwer van Kasteel IJsselstein en de eerste die zich ‘Heer van IJsselstein’ noemt) gevangengenomen. Hij weigert namelijk zijn slot over te dragen aan de zoon van Floris. Bertha neemt de verdediging van het kasteel en de omliggende huizen op zich. Maar de belegering is zwaar. Vrouwe Bertha stemt met de Hollanders in dat ze de helft van haar manschappen opgeeft in ruil voor vrijheid. Als de belegeraars binnen de kasteelmuren komen, zien ze dat Vrouwe Bertha haar verdediging met slechts 16 man heeft volbracht.  

De graaf van Holland neemt het kasteel over, maar in 1310 komt het weer in handen van de familie van Bertha, wanneer haar zoon Arnoud trouwt met Maria van Henegouwen.   

Gijsbrecht, Bertha, Arnoud en Maria zijn ook te zien op het model van het praalgraf, bij emotiegebied Trots.  

Bronnen: Huygens Instituut, Historische Kring IJsselstein (HKIJ) 

~

Anna van Egmond 

1533-1558
Vrouwe van IJsselstein 

(On)vrijheid van huwelijkskeuze  

Guyotte, de dochter van Arnoud en Maria (en kleindochter van Vrouwe Bertha), trouwt met Jan van Egmond. Zo begint de dynastie van de familie Van Egmond, die het bijna twee eeuwen voor het zeggen heeft in IJsselstein. Ze zijn steenrijk. Anna is niet alleen vrouwe van IJsselstein, maar ook gravin van Buren. In 1551 trouwt zij met (onze vader des vaderlands) Willem van Oranje. Er wordt gezegd dat zij ‘zijn vermogen aanmerkelijk deed toenemen’. Ondanks dat het een gearrangeerd huwelijk is lijkt het erop – uit de bewaard gebleven brieven – dat zij elkaar liefhebben. Er worden twee dochters en een zoon geboren. Dan sterft Anna, amper 25 jaar oud.  

Willem van Oranje laat in IJsselstein het stadhuis op De Plaats bouwen, dat er nog altijd staat.  

Bronnen: Huygens Instituut, HKIJ 

~

Marie-Louise van Hessen Kassel  

1688-1765 
Barones van IJsselstein 

Vrijstad 

In 1732 wordt Marie-Louise van Hessen Kassel, ook wel Marijke Meu genoemd, barones van IJsselstein. Zij treft er een ‘boevenoord’ aan en besluit daar korte metten mee te maken door een einde te maken aan alle corruptie en vriendjespolitiek. Ze zorgt voor een stabiel stadsbestuur. Daarnaast maakt ze van IJsselstein een belastingparadijs door de soevereiniteitsrechten die bij haar baronie horen, in te zetten. Zo trekt ze ‘nette luyden’ en rijke renteniers aan, die de middenstand laten opbloeien. IJsselstein is een Vrijstad – een autonoom staatje in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Hieraan komt in 1795 een einde, wanneer IJsselstein wordt genationaliseerd. Alle voordeeltjes komen te vervallen en ‘baronie’ blijft alleen als eretitel bestaan.  

Bron: Canon van Nederland 

~

Nard Schilte 

1805-1886 
Oprichter Schilte bv 

Vrijheid van beroepskeuze 

Het IJsselsteinse familiebedrijf Schilte bv staat bekend als houtbewerker voor onderwijs- en projectmeubilair. Inmiddels is de zesde generatie aan zet. Maar het succes begon met grondlegger Bernardus (‘Nard’) Schilte. Van kleins af aan wil hij het liefst timmerman worden, maar daar is volgens zijn vader geen droog brood mee te verdienen. In 1829 start hij desondanks kleinschalig als zelfstandig ondernemer. En als hij dan in 1858 een timmermanswinkel met houtdraaierij weet over te nemen, is de kiem van het huidige bedrijf gelegd. De drie zoons van Nard nemen de zaak over en maken er in 1880 een officiële firma van. Daarmee verzekeren ze de continuïteit van de onderneming.  

Bron: Schilte: Uit het goede hout gesneden. 150 jaar houtbewerking (2008).  

~

Nico Steenbeek 

1915-1940 
Vliegenier en oorlogsheld 

Nationale vrijheid 

Hij is pas 24, maar Nico Steenbeek heeft in zijn jonge jaren al veel bereikt. Samen met andere IJsselsteiners richtte hij voetbalclub IJFC op, waar hij bestuurder en keeper van het eerste elftal is. Bovendien geldt hij als zeer ervaren vliegenier – zijn vliegbrevet haalde hij op 19-jarige leeftijd. Hij wordt in 1939, in aanloop naar wat we nu kennen als de Tweede Wereldoorlog, opgeroepen om Nederland te verdedigen. Helaas gaat het op 10 mei 1940 mis: tijdens een belangrijke operatie bij Den Haag (‘Slag om de residentie’ genoemd) wordt de talentvolle Steenbeek uit de lucht geschoten en stort hij met zijn Fokker in zee. Hij laat een vrouw en dochtertje na.  

Bron: Tentoonstelling Bezet & Vrij (2020), HKIJ